Wyrok przeciwko dłużnikowi z drugiej strony kanału La Manche da się dziś wykonać, ale droga zależy od trzech rzeczy: daty wszczęcia postępowania, treści klauzuli sądowej w umowie i rodzaju roszczenia. Od 1 lipca 2025 r. sytuację wierzycieli poprawia konwencja haska z 2019 r., która obowiązuje między Wielką Brytanią a państwami Unii Europejskiej (poza Danią).
Co przestało działać, a co wróciło
Do końca 2020 r. orzeczenia krążyły między Polską a Wielką Brytanią na podstawie przepisów unijnych: rozporządzenia Bruksela I bis, europejskiego tytułu egzekucyjnego i europejskiego nakazu zapłaty. Dla postępowań wszczętych po 31 grudnia 2020 r. te instrumenty w relacji z Wielką Brytanią nie mają zastosowania.
| Sytuacja | Podstawa uznania i wykonania orzeczenia |
| Postępowanie wszczęte do 31 grudnia 2020 r. | Przepisy unijne (Bruksela I bis), na mocy umowy o wystąpieniu |
| Umowa z wyłączną klauzulą wyboru sądu | Konwencja haska z 2005 r. o umowach dotyczących właściwości sądu |
| Postępowanie wszczęte od 1 lipca 2025 r., bez wyłącznej klauzuli | Konwencja haska z 2019 r. o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń |
| Pozostałe sprawy | Prawo krajowe: w Polsce stwierdzenie wykonalności według Kodeksu postępowania cywilnego, w Anglii i Walii nowe powództwo oparte na polskim orzeczeniu |
Konwencja z 2019 r. obejmuje także spory bez klauzuli sądowej, jeżeli zachodzi jedna z określonych w niej podstaw. Przykładem jest siedziba pozwanego w państwie, w którym zapadł wyrok, albo wykonanie zobowiązania umownego w tym państwie. Konwencja nie obejmuje między innymi przewozu osób i towarów; dla roszczeń z międzynarodowego przewozu drogowego własne reguły zawiera art. 31 Konwencji CMR.
Żadna z tych dróg nie jest automatyczna. Wierzyciel musi uzyskać w drugim państwie stwierdzenie wykonalności albo rejestrację orzeczenia, przedstawić tłumaczenia przysięgłe i wykazać prawidłowe doręczenie pozwu.
Dwie klauzule, które decydują o kosztach sporu
Umowa między przedsiębiorcami z Polski i Wielkiej Brytanii powinna zawierać klauzulę wyboru sądu i klauzulę wyboru prawa. Pierwsza wskazuje, sądy którego państwa rozstrzygają spór. Druga określa, według którego prawa ocenia się umowę, odsetki i przedawnienie.
- Wyłączna klauzula sądowa, na przykład „spory rozstrzygają wyłącznie sądy Anglii i Walii”, pozwala oprzeć wykonanie wyroku na konwencji z 2005 r. Dla klauzul zawartych przed 2021 r. jej zastosowanie bywa sporne.
- Klauzula niewyłączna lub asymetryczna nie korzysta z konwencji z 2005 r. Wyrok może być jednak wykonywany na podstawie konwencji z 2019 r., jeśli pozew wniesiono od 1 lipca 2025 r.
- Brak klauzuli oznacza spór o to, gdzie wnieść pozew, zanim sąd zajmie się samym długiem.
Wzory umów sprzed 2021 r. często powołują przepisy unijne, które w relacji z Wielką Brytanią już nie obowiązują. Alternatywą dla sądu państwowego jest zapis na sąd polubowny: wyroki arbitrażowe wykonuje się w obu państwach na podstawie Konwencji nowojorskiej z 1958 r.
Windykacja przedsądowa w obu państwach
Sprawę o zapłatę warto zacząć od formalnego wezwania. W Anglii i Walii jest ono elementem wymaganego postępowania przedsądowego, a jego pominięcie może obciążyć wierzyciela kosztami.
| Element | Anglia i Walia | Polska |
| Wezwanie | Letter before claim; wobec osób fizycznych, w tym jednoosobowych przedsiębiorców, protokół dla roszczeń pieniężnych z 30 dniami na odpowiedź | Przedsądowe wezwanie do zapłaty z wyznaczonym terminem |
| Odsetki za opóźnienie między przedsiębiorcami | 8 punktów procentowych ponad stopę bazową Bank of England | Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych |
| Ryczałt na koszty odzyskiwania | 40, 70 albo 100 GBP, zależnie od kwoty długu | 40, 70 albo 100 EUR, zależnie od kwoty długu |
| Rejestry | Wyrok (CCJ) niezapłacony w ciągu miesiąca trafia do publicznego rejestru na 6 lat | Wpis do biura informacji gospodarczej po spełnieniu ustawowych warunków |
| Przedawnienie roszczeń z umowy | 6 lat | 3 lata dla roszczeń z działalności gospodarczej, 2 lata dla sprzedaży, rok dla przewozu |
O tym, który termin przedawnienia stosować, decyduje prawo właściwe dla umowy. To kolejny powód, by wybrać je świadomie. Trzeba też uwzględnić, że doręczenie pozwu w drugim państwie wydłuża postępowanie.
Co przygotować przed zleceniem sprawy
- umowę, zamówienia i ogólne warunki,
- faktury i potwierdzenia dostawy (list CMR, protokół odbioru),
- korespondencję z dłużnikiem, w tym każde uznanie długu,
- dane rejestrowe dłużnika (KRS, CEIDG albo Companies House),
- informacje o majątku: rachunki, nieruchomości, należności od innych kontrahentów.
Jak możemy pomóc
Kancelaria Adwokacka Anna Matelska prowadzi windykację i spory gospodarcze w Polsce, a we współpracy z AM International Solicitors w Londynie – także w Anglii i Walii. Wezwanie, pozew i egzekucję planujemy od razu w obu państwach.
Pomagamy w szczególności w zakresie:
- wezwań do zapłaty w obu jurysdykcjach,
- pozwów o zapłatę i zabezpieczenia roszczeń,
- uznawania i wykonywania orzeczeń zagranicznych,
- ustalania majątku dłużnika,
- klauzul sądowych i wyboru prawa w nowych umowach.
Więcej o tych obszarach praktyki: Spory gospodarcze oraz Międzynarodowe odzyskiwanie aktywów. Umów spotkanie z kancelarią: +48 663 254 763, info@annamatelska.pl.
